Francisco Chilão Rocha: Vì sao tính công bằng trong môi trường số đang định hình lại ngành game mobile?

Khi game mobile ngày càng trở nên phức tạp và tinh vi hơn, những kỳ vọng đặt lên các công ty đứng sau chúng cũng ngày một cao hơn. Từ tính công bằng trong môi trường số (digital fairness), AI cho đến những thay đổi trong luật bảo vệ người tiêu dùng, các yếu tố pháp lý đang ngày càng tác động trực tiếp đến cách game được thiết kế, quảng bá và kiếm tiền.

Trước thềm phiên chia sẻ của mình tại Gamesforum London, Francisco Rocha, luật sư tại Lee & Thompson, chia sẻ góc nhìn về những thay đổi pháp lý lớn nhất mà ngành game đang phải đối mặt, lý do tuân thủ quy định có thể trở thành một lợi thế cạnh tranh và những vấn đề pháp lý mà mọi doanh nghiệp game nên cân nhắc cả trước lẫn sau khi ra mắt sản phẩm.

Q: Với những độc giả chưa biết đến anh, anh có thể giới thiệu một chút về bản thân và công việc hiện tại không?

Tôi là Francisco Rocha, luật sư có chứng chỉ hành nghề tại Anh và EU, chuyên về lĩnh vực video game và giải trí tương tác tại Lee & Thompson – một công ty luật chuyên ngành có trụ sở tại London. Đội ngũ của chúng tôi có hơn 20 năm kinh nghiệm trong ngành game, cả ở vị trí pháp chế nội bộ lẫn tư vấn luật.

Chúng tôi tư vấn cho các nhà phát triển, publisher, nền tảng và nhà cung cấp dịch vụ trong toàn bộ hệ sinh thái game về các vấn đề thương mại, pháp lý và sở hữu trí tuệ. Khách hàng của chúng tôi đến từ khắp nơi trên thế giới, hoạt động trên nhiều nền tảng và có quy mô rất đa dạng, từ các studio indie cho đến những công ty AAA.

Bản thân tôi cũng là một game thủ và tôi tin rằng điều đó ảnh hưởng rất nhiều đến cách tôi tư vấn cho khách hàng trong ngành – đồng thời cũng là một trong những lý do khiến tôi thực sự yêu thích công việc này.

Q: Trước tiên, anh định nghĩa “digital fairness” trong game mobile như thế nào và tại sao chủ đề này lại nhận được nhiều sự quan tâm từ các cơ quan quản lý trong thời gian gần đây?

Về cơ bản, digital fairness – tính công bằng trong môi trường số – là việc đảm bảo người chơi có đầy đủ thông tin để đưa ra quyết định và được đối xử công bằng trong suốt quá trình trải nghiệm game. Điều này bắt đầu ngay từ khi họ nhìn thấy trang giới thiệu hoặc quảng cáo của game, cho đến cách họ tương tác với game và những người chơi khác.

Digital fairness có thể liên quan đến rất nhiều yếu tố như giá cả, mô hình monetization, quảng cáo, dữ liệu người chơi, thiết kế phù hợp với độ tuổi và các cơ chế gameplay.

Một trong những lý do chủ đề này trở thành trọng tâm của các cơ quan quản lý là quy mô khổng lồ của ngành game mobile, cả về lượng người dùng lẫn doanh thu. Mobile hiện lớn hơn tất cả các nền tảng game khác cộng lại, trong khi toàn bộ ngành video game cũng có quy mô lớn hơn tổng các ngành điện ảnh, truyền hình và âm nhạc.

Một yếu tố khác là game mobile hiện được chơi bởi mọi nhóm tuổi, từ trẻ nhỏ đến người lớn tuổi. Người dùng có thể chơi hàng ngày và trong nhiều trường hợp còn trực tiếp chi tiêu trong game. Đồng thời, có hàng triệu game mobile trên thị trường nhưng không phải sản phẩm nào cũng đáp ứng cùng một tiêu chuẩn về tuân thủ và pháp lý.

Q: Đâu là thay đổi lớn nhất của ngành game mà anh đã chứng kiến?

Từ góc độ một người tiêu dùng và sưu tầm game, tôi cho rằng thay đổi lớn nhất chính là quá trình chuyển dịch từ những sản phẩm độc lập được mua dưới dạng vật lý sang game kỹ thuật số và mô hình live-service.

Điều này đặc biệt đáng chú ý ở thời điểm hiện tại, khi Sony gần đây thông báo rằng từ tháng 1/2028 sẽ không còn các bản game vật lý dành cho console của Sony. Sự thay đổi này có thể tác động đến cạnh tranh và thị trường nói chung, đồng thời ảnh hưởng đến nhiều doanh nghiệp trong ngành khi một nguồn doanh thu tiềm năng có thể biến mất, từ các nhà bán lẻ cho đến những nhà cung cấp dịch vụ.

Ở khía cạnh thứ hai, nhiều tựa game ngày nay đã trở thành những hệ sinh thái sống, kết hợp cập nhật nội dung liên tục, tính năng xã hội, nội dung do người dùng tạo ra (UGC), hợp tác với creator, nền kinh tế ảo, subscription và các hệ thống monetization ngày càng phức tạp.

Một công ty game ngày nay – đặc biệt trong lĩnh vực mobile – không còn đơn thuần là đơn vị tạo ra một sản phẩm giải trí. Họ có thể đồng thời vận hành một marketplace, một nền tảng xã hội, một kênh quảng cáo và một dịch vụ vận hành dựa trên dữ liệu.

Bên cạnh đó, AI đang khiến xu hướng này phát triển nhanh hơn nữa. Chúng tôi nhận được ngày càng nhiều câu hỏi về cách sử dụng generative AI một cách có trách nhiệm trong game, quyền sở hữu đối với game hoặc nội dung được tạo toàn bộ hay một phần bởi AI, quyền đối với dữ liệu đầu vào và đầu ra, cách quản lý lượng dữ liệu khổng lồ mà các công ty thu thập, cũng như những thông tin nào cần được công khai với người dùng.

Đây là một giai đoạn vô cùng thú vị – đặc biệt với công việc của tôi – nhưng đồng thời cũng đòi hỏi các doanh nghiệp phải suy nghĩ kỹ lưỡng và có sự phân tích pháp lý phù hợp.

Q: Theo anh, các quy định pháp lý đang hạn chế sự đổi mới hay ngược lại, chúng có thể thúc đẩy các công ty tạo ra những sản phẩm tốt hơn?

Theo một cách nào đó thì cả hai đều đúng. Những quy định phù hợp cuối cùng sẽ thúc đẩy các sản phẩm tốt hơn và giúp cả người dùng lẫn doanh nghiệp có đầy đủ thông tin hơn. Ngược lại, những quy định được xây dựng chưa tốt hoàn toàn có thể tạo thêm rào cản và sự không chắc chắn.

Tuy nhiên, tôi vẫn nghiêng về phía ủng hộ việc có những quy định phù hợp, bởi chúng ta cần một khuôn khổ để bảo vệ cả người dùng – chẳng hạn thông qua yêu cầu về thông tin, minh bạch và bảo vệ nhóm dễ bị tổn thương – lẫn doanh nghiệp, ví dụ trong các vấn đề về sở hữu trí tuệ hay cạnh tranh.

Một ví dụ điển hình là tính minh bạch và công bằng, vốn đang là chủ đề được cả Anh và EU đặc biệt quan tâm. Dù nói về monetization, quảng cáo thông qua influencer hay nội dung do AI tạo ra, người chơi ngày càng kỳ vọng các công ty phải minh bạch hơn. Xu hướng này có thể thấy rõ trên mạng xã hội, các storefront cũng như trong những thay đổi rộng hơn của thị trường.

Những công ty chủ động đáp ứng các kỳ vọng này thường nhận ra rằng tuân thủ pháp lý có thể trở thành một lợi thế cạnh tranh thay vì gánh nặng. Valve với nền tảng Steam là một ví dụ tiêu biểu: Steam sở hữu lợi thế cạnh tranh lớn nhờ nhiều chính sách có lợi cho người dùng, ngay cả khi thị trường PC ngày nay gần như đã chuyển hoàn toàn sang kỹ thuật số.

Q: Có một điều gì anh đặc biệt mong muốn người tham dự sẽ ghi nhớ sau phiên chia sẻ của mình?

Điều quan trọng nhất tôi muốn mọi người ghi nhớ là mọi công ty game nên coi các yêu cầu pháp lý đúng nghĩa là những “yêu cầu bắt buộc”, cả trước và sau khi game ra mắt, thay vì xem chúng như một tính năng tùy chọn. Những yếu tố này nên được cân nhắc ngay từ đầu và có ảnh hưởng đến cả cách doanh nghiệp vận hành lẫn cách sản phẩm được xây dựng.

Dù đó là Digital Services Act của EU, Online Safety Act của Anh, các quy định đang thay đổi xoay quanh loot box, quản trị AI hay bảo vệ người tiêu dùng, tất cả đều có thể tác động trực tiếp đến monetization, LiveOps, user acquisition và chiến lược sản phẩm – và từ đó ảnh hưởng trực tiếp đến hoạt động kinh doanh của công ty.

Cuối cùng, tôi muốn các doanh nghiệp hiểu rằng luật sư, dù là đội ngũ pháp chế nội bộ hay đơn vị tư vấn bên ngoài, nên đồng hành cùng doanh nghiệp trong toàn bộ quá trình phát triển và vận hành game, chứ không chỉ xuất hiện khi vấn đề đã xảy ra.